Susza nie musi oznaczać strat - jak biostymulatory pomagają chronić plon? - AgroMentor #2

Jeszcze kilkanaście lat temu wielu producentów traktowało suszę jako zjawisko występujące okresowo i dotyczące przede wszystkim wybranych regionów kraju. Dziś sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Coraz częściej obserwujemy długotrwałe okresy bez opadów, nierównomierny rozkład deszczu w sezonie wegetacyjnym oraz gwałtowne wzrosty temperatury, które dodatkowo zwiększają zapotrzebowanie roślin na wodę.

Susza – jedno z największych wyzwań współczesnego rolnictwa.

W praktyce oznacza to, że nawet gospodarstwa posiadające żyzne gleby i prowadzące prawidłowe nawożenie coraz częściej doświadczają problemów związanych z niedoborem wody. Co więcej, skutki suszy nie ograniczają się wyłącznie do obniżenia plonu. Niedostateczne zaopatrzenie roślin w wodę wpływa również na jakość produkcji, wielkość owoców i warzyw, zawartość składników odżywczych oraz efektywność wykorzystania nawozów. Nie bez powodu zagadnienia związane z gospodarką wodną, fertygacją oraz efektywnością wykorzystania składników pokarmowych od wielu lat znajdują się w centrum zainteresowania naukowców zajmujących się produkcją roślinną. Coraz wyraźniej widać bowiem, że przyszłość rolnictwa będzie zależała nie tyle od ilości stosowanych nawozów, ile od umiejętności efektywnego zarządzania dostępnymi zasobami.

Woda staje się dziś jednym z najcenniejszych czynników plonotwórczych. Nawet najlepiej zbilansowane nawożenie nie przyniesie oczekiwanych rezultatów, jeżeli roślina nie będzie dysponowała odpowiednią ilością wody niezbędnej do transportu składników pokarmowych i prawidłowego przebiegu procesów metabolicznych.

Biostymulator Naturalny Plon XM
Regeneruje rośliny uprawne po uszkodzeniach chemicznych,
mechanicznych i środowiskowych

Co dzieje się z rośliną podczas suszy?

Objawy suszy widoczne gołym okiem pojawiają się stosunkowo późno. Zanim roślina zacznie więdnąć lub zwijać liście, w jej wnętrzu zachodzi szereg zmian fizjologicznych mających na celu ograniczenie utraty wody i zwiększenie szans na przetrwanie.

Jedną z pierwszych reakcji jest zamykanie aparatów szparkowych. Są to niewielkie struktury znajdujące się na powierzchni liści, które odpowiadają za wymianę gazową pomiędzy rośliną, a otoczeniem. Dzięki ich zamknięciu ograniczona zostaje transpiracja, czyli utrata wody. Jednocześnie jednak zmniejsza się pobieranie dwutlenku węgla niezbędnego do prowadzenia fotosyntezy. W konsekwencji roślina zaczyna produkować mniej asymilatów, które stanowią podstawowe źródło energii i materiał budulcowy dla rozwijających się organów. Ograniczeniu ulega tempo wzrostu korzeni, liści, pędów oraz organów generatywnych odpowiedzialnych za tworzenie plonu.

Kolejnym problemem jest spadek efektywności pobierania składników pokarmowych. W warunkach niedoboru wody transport jonów mineralnych w strefie korzeniowej zostaje ograniczony. Oznacza to, że nawet przy wysokiej zasobności gleby roślina może cierpieć na niedobory pokarmowe. Szczególnie widoczne jest to w przypadku azotu, potasu, wapnia czy fosforu. Niedobór wody prowadzi również do zaburzeń hormonalnych. Rośliny zwiększają produkcję kwasu abscysynowego, który odpowiada za reakcje obronne związane ze stresem. Z jednej strony pomaga to ograniczyć straty wody, z drugiej jednak powoduje zahamowanie wzrostu i rozwoju.

Długotrwały stres skutkuje także zwiększonym powstawaniem reaktywnych form tlenu. Wolne rodniki uszkadzają błony komórkowe, chloroplasty oraz inne struktury komórkowe. Roślina przeznacza coraz więcej energii na procesy naprawcze zamiast na budowanie plonu. To właśnie dlatego skutki suszy są często znacznie większe niż mogłoby wynikać jedynie z obserwacji wizualnych. Spadek potencjału produkcyjnego rozpoczyna się na długo przed pojawieniem się widocznych objawów stresu.

Gospodarka wodna roślin - klucz do wysokiego plonowania

Współczesna wiedza agronomiczna pokazuje, że wysoki plon jest bezpośrednio związany z efektywnością wykorzystania wody. Coraz częściej mówi się o wskaźniku WUE (ang. Water Use Efficiency), czyli efektywności wykorzystania wody przez roślinę.

Rośliny różnią się zdolnością do gospodarowania wodą. Jedne potrafią utrzymywać wysoką aktywność fotosyntetyczną przy ograniczonej dostępności wilgoci, inne bardzo szybko reagują spadkiem tempa wzrostu. Znaczenie ma nie tylko ilość dostępnej wody, ale również rozwój systemu korzeniowego, aktywność mikroorganizmów glebowych, struktura gleby oraz dostępność składników pokarmowych. Wszystkie te elementy wzajemnie się uzupełniają i decydują o końcowym efekcie produkcyjnym. Dlatego nowoczesne podejście do ograniczania skutków suszy nie polega wyłącznie na dostarczaniu większej ilości wody. Równie ważne staje się zwiększenie zdolności roślin do efektywnego wykorzystywania tej wody, która jest dostępna w środowisku.

Stymulatory wzrostu od AGRARIUS
Sprawdź ofertę stymulatorów i preparatów wspomagających uprawy

Biostymulatory – wsparcie naturalnych mechanizmów obronnych

W ostatnich latach coraz większą popularność zdobywają biostymulatory. Ich rola znacząco różni się od działania klasycznych nawozów. Nawozy dostarczają roślinom składników pokarmowych. Biostymulatory natomiast wpływają na przebieg procesów fizjologicznych, zwiększając efektywność wykorzystania zasobów dostępnych w środowisku. Jednym z najważniejszych efektów ich działania jest stymulacja rozwoju systemu korzeniowego. Lepszy rozwój korzeni pozwala roślinom eksplorować większą objętość gleby, skuteczniej pobierać wodę oraz docierać do składników pokarmowych znajdujących się w głębszych warstwach profilu glebowego.

Wiele biostymulatorów wpływa również na gospodarkę hormonalną roślin. Dzięki temu możliwe jest utrzymanie wyższej aktywności metabolicznej podczas okresowych niedoborów wody. Roślina dłużej zachowuje zdolność do prowadzenia fotosyntezy i efektywniej wykorzystuje dostępne zasoby. Istotną rolę odgrywa także stymulacja produkcji związków osmoregulacyjnych. Są to substancje pozwalające komórkom utrzymywać odpowiedni poziom uwodnienia nawet w warunkach obniżonego potencjału wodnego gleby. Coraz więcej badań wskazuje również na znaczenie biostymulatorów w aktywacji naturalnych mechanizmów antyoksydacyjnych. Dzięki temu rośliny skuteczniej neutralizują wolne rodniki i ograniczają uszkodzenia wywołane przez stres środowiskowy.

W praktyce oznacza to, że dobrze odżywiona i odpowiednio stymulowana roślina jest w stanie dłużej utrzymywać aktywność fotosyntetyczną, efektywniej pobierać składniki pokarmowe oraz szybciej regenerować się po okresach niekorzystnych warunków pogodowych.

Większa odporność na stres to również większy plon

W dyskusji na temat biostymulatorów często podkreśla się ich znaczenie w ograniczaniu skutków suszy. Warto jednak pamiętać, że korzyści wynikające z ich stosowania nie ograniczają się wyłącznie do okresów stresowych. Roślina, która posiada silniejszy system korzeniowy, lepiej wykorzystuje składniki pokarmowe i efektywniej prowadzi fotosyntezę, może osiągać wyższe plony również w sezonach o korzystniejszych warunkach pogodowych. Dlatego nowoczesne biostymulatory coraz częściej traktowane są jako element strategii zwiększania efektywności produkcji, a nie wyłącznie jako rozwiązanie interwencyjne stosowane w sytuacjach kryzysowych. Rosnące koszty nawozów, energii oraz wody sprawiają, że producenci poszukują technologii pozwalających uzyskać większy efekt z tych samych nakładów. Właśnie w tym kierunku zmierza współczesne rolnictwo – od racjonalizacji dawek do maksymalizacji efektywności.

Zmieniający się klimat sprawia, że susza będzie coraz częściej towarzyszyć produkcji roślinnej. Nie oznacza to jednak konieczności akceptowania wysokich strat. Odpowiednie zarządzanie gospodarką wodną, dbałość o aktywność biologiczną gleby, racjonalne nawożenie oraz wykorzystanie nowoczesnych biostymulatorów mogą skutecznie wspierać naturalne mechanizmy obronne roślin i pozwalać na utrzymanie wysokiego potencjału plonotwórczego nawet w trudnych warunkach środowiskowych.

AgroMentor #2 – Nauką w suszę!

Tematy związane z gospodarką wodną roślin, skutkami suszy, mechanizmami adaptacyjnymi uruchamianymi przez rośliny w warunkach stresowych oraz praktycznym wykorzystaniem biostymulatorów w nowoczesnym rolnictwie zostały szeroko omówione w drugim odcinku podcastu AgroMentor. W drugim odcinku gościem dr Małgorzaty Hałat-Łaś jest prof. dr hab. Stanisław Kaniszewski - wybitny specjalista w dziedzinie warzywnictwa i nawadniania, wieloletni dyrektor Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach oraz naukowiec od wielu lat zajmujący się badaniami nad efektywnością systemów nawadniania, reakcjami roślin na deficyt wody oraz oceną zasadności i skuteczności stosowania biostymulatorów w produkcji ogrodniczej. To rozmowa pełna praktycznej wiedzy, wyników badań naukowych oraz doświadczeń płynących z wieloletniej pracy z producentami rolnymi. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć, jak skutecznie ograniczać negatywne skutki suszy i wspierać potencjał plonotwórczy roślin, koniecznie sięgnij po drugi odcinek podcastu AgroMentor.

Posłuchaj podcastu AgroMentor #2. Podcast dostępny na Spotify i YouTube – nie przegap tej dawki wiedzy!

Autor tekstu:
dr Małgorzata Hałat-Łaś
Dyrektor ds. badań mikrobiologicznych